Xung quanh nguyên nhân dẫn đến tàu Đức Trí bị lật chìm tại vùng biển Nam Bình Thuận đã đặt ra nhiều vấn đề về đảm bảo các điều kiện hành hải an toàn của tàu biển cũng như kinh nghiệm xử lý tình huống khi gặp sự cố của một số thuyền trưởng Việt Nam.
Khoảng 22h30’ ngày 02/3/2008, tàu Đức Trí, thuộc Công ty TNHH Vận tải biển Đức Trí, chở khoảng 1.700 tấn dầu FO hành trình từ TP. Hồ Chí Minh đến Đà Nẵng thì gặp tai nạn và bị lật úp tại vùng biển Nam Bình Thuận. Xác tàu trôi dạt và được phát hiện tại tọa độ 10o29’7N; 107o47’42E, cách thị xã Lagi-Bình Thuận khoảng 9 hải lý về hướng Đông Nam. Tai nạn đã cướp đi mạng sống của 14 người, bị thương một người. Đây được xem là vụ tai nạn tàu chở dầu có số người chết lớn nhất trong những năm gần đây trên vùng biển Việt Nam.
Ngay sau khi nhận được báo cáo về vụ chìm tàu Đức Trí, nhiều bộ, ngành đã vào cuộc bởi đánh giá mức độ ảnh hưởng của nó có thể sẽ rất lớn. Văn phòng Chính phủ, Văn phòng Ủy ban quốc gia Tìm kiếm cứu nạn, Bộ GTVT, Cục Hàng hải VN đã có công văn chỉ đạo Trung tâm Phối hợp tìm kiếm cứu nạn hàng hải Việt Nam (Vietnam MRCC), Công ty Trục vớt cứu hộ Việt Nam và các tổ chức đơn vị liên quan từ Trung ương đến tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu khẩn trương điều tàu và phương tiện đến hiện trường để thực hiện công tác cứu nạn đối với người và phương tiện; đồng thời tập trung xử lý việc ứng phó, khắc phục sự cố tràn dầu gây tác động xấu đến môi trường.
Ngay sau khi nhận được lệnh, Vietnam MRCC đã huy động tàu tìm kiếm cứu nạn SAR 413 ra ngay hiện trường. Tuy nhiên, việc triển khai tìm kiếm nạn nhân gặp rất nhiều khó khăn do thời tiết quá xấu.
Đội thợ lặn chuyên nghiệp và có kinh nghiệm lâu năm đã cố gắng vào trong khoang tàu để tìm thi hài nhưng bị sóng lớn đẩy bật ra. Để đảm bảo tính mạng của đội cứu hộ, công tác tìm kiếm tạm thời phải hoãn chờ thời tiết ổn định trở lại.
Cảng vụ Vũng Tàu ngay sau khi nhận được tin, nhận định đây là một vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng để lại hậu quả rất lớn, nên đã tập trung xử lý ngay các biện pháp cụ thể nhằm giảm thiểu các hậu quả có thể xảy ra. Đồng thời đã báo cáo kịp thời các cấp có thẩm quyền để có giải pháp tập trung xử lý.
Ngay sau đó, Cảng vụ Vũng Tàu tiến hành công tác điều tra. Công việc này đã gặp nhiều khó khăn bởi các nhân chứng sống trên con tàu chỉ còn duy nhất 01 người (đầu bếp), không đáp ứng được yêu cầu của công tác điều tra. Tuy nhiên, cuối cùng thì “bức màn bí mật” cũng được hé mở: Nguyên nhân của vụ tai nạn là khi tàu hành trình đến khu vực có thời tiết xấu, sóng to gió lớn đến cấp 7, do thiếu kinh nghiệm bởi đây là chuyến đi đầu tiên của thuyền trưởng trên tàu Đức Trí, nên đã không hiểu hết tính năng kỹ thuật của tàu dẫn đến hành động xử lý không phù hợp đã dẫn đến tàu bị lật úp… Do tàu bị lật úp đột ngột nên có đến 7 người không kịp thoát ra ngoài, 7 người còn lại thoát ra được nhưng đều bị kiệt sức và thiệt mạng sau đó, chỉ duy nhất một người may mắn sống sót nhờ ngư dân cứu. Và cũng do tàu bị lật úp đột ngột nên cabin gãy và lún sâu xuống đáy biển làm bít cửa ra vào, nên không thể khảo sát và thu thập các tài liệu, hồ sơ của tàu. Cũng do bị ngâm lâu ngày trong nước đã làm cho toàn bộ các văn chứng quan trọng bị mất và hư hỏng hoàn toàn, càng gây khó khăn cho công tác điều tra.
Đáng nói là tàu Đức Trí rời TP. Hồ Chí Minh đi Đà Nẵng ngang qua vùng nước Cảng vụ Hàng hải Vũng Tàu quản lý nhưng đơn vị này không nhận được bất cứ tín hiệu báo cáo nào. Ngoài ra, đài thông tin duyên hải khu vực miền Trung trong thời gian đó cũng không dò được tín hiệu nào từ con tàu này. Sau khi tàu bị lật úp, mất liên lạc hoàn toàn, nhưng Công ty TNHH Vận tải biển Đức Trí cũng không phát đi thông báo hay tín hiệu gì và khi tàu lâm nạn thuyền trưởng không liên lạc cho chủ tàu mà lại gọi điện về cho người thân ở nhà, khi chìm phao báo động cấp cứu Ebert không hoạt động, do vậy mà 2 ngày sau khi con tàu gặp nạn trung tâm ứng cứu mới tìm thấy xác tàu.
Khi bị nạn, trên tàu Đức Trí chở 1.700 tấn dầu FO, tiềm ẩn nguy cơ gây ô nhiễm dầu tràn cho khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu là rất lớn. Cho nên việc tập trung chỉ đạo là vừa tìm kiếm cứu nạn các nạn nhân vừa thực hiện các biện pháp để bơm hút an toàn khoảng 1.560 tấn dầu còn lại trong tàu là rất cấp thiết. Sau hơn 1 tháng bị nạn, đến đầu tháng 4, xác tàu Đức Trí mới được tàu cứu hộ của Công ty TNHH Hàng hải Sao Mai kéo về vùng biển Sao Mai - Bến Đình (Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu) và dùng các biện pháp kỹ thuật lật ngửa trở lại.
Qua vụ việc trên cho thấy, các cơ quan chức năng Trung ương, địa phương, Ủy ban quốc gia Tìm kiếm cứu nạn, Cục HHVN đặc biệt là UBND tỉnh Vũng Tàu đã có sự chỉ đạo sâu sát và sự phối hợp kịp thời, có hiệu quả. Các cơ quan thường trực như Cảng vụ Hàng hải Vũng Tàu, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh... đã tích cực, trách nhiệm trong công việc. Nhưng bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế trong sự chỉ đạo và điều quan trọng là chúng ta chưa làm chủ được tình huống, nguy cơ xảy ra để lại hậu quả trong công tác ứng cứu là rất lớn. Nhất là tại khu vực Vũng Tàu, nơi tập trung nhiều tàu thuyền qua lại và là khu vực nhạy cảm đã xảy ra nhiều vụ tai nạn trước đây, nhưng lực lượng cứu nạn, cứu hộ, đặc biệt là các phương tiện, công cụ, thiết bị phục vụ cho công tác ứng cứu dầu tràn còn rất hạn chế. Điều đó tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ gây hậu quả nghiêm trọng về sự cố dầu tràn ở khu vực này nếu không được khắc phục kịp thời. Đồng thời, hậu quả nặng nề của vụ chìm tàu Đức Trí đã gióng hồi chuông cảnh báo về chất lượng, tay nghề của đội ngũ thuyền viên hiện nay, nhất là đối với các công ty vận tải biển trong việc sử dụng đội ngũ thuyền viên thiếu kinh nghiệm, tay nghề yếu, nhất là thuyền trưởng và các sỹ quan chủ chốt.
Qua vụ chìm tàu này cũng cho thấy, mặc dù các cơ quan chức năng, các ban ngành liên quan đã rất tích cực, chủ động sẵn sàng, trách nhiệm trong việc kiểm tra khi tàu đến cảng và tàu rời cảng nhưng tai nạn vẫn xảy ra. Điều đó chứng tỏ công tác kiểm tra, kiểm soát còn mang nặng hình thức chưa chú trọng chất lượng. Mặt khác, các cơ sở đào tạo cần đặc biệt chú trọng hơn nữa đến chất lượng đào tạo, cấp bằng cho đội ngũ thuyền viên, nhất là thuyền trưởng và sỹ quan vận hành.
Đối với các cơ quan quản lý, cần có quy định rõ trong quy chế đào tạo, nhất là xác lập chất lượng đầu vào (nguyên thuyền trưởng tàu Đức Trí trước đây là đầu bếp) khi cấp bằng; cần xem xét lại các quyết định liên quan đến việc học và thi lấy bằng của sỹ quan vận hành và sỹ quan quản lý, thuyền trưởng theo Quyết định 65/QĐ-BGTVT về chức danh, nhiệm vụ theo chức danh của thuyền viên và đăng ký thuyền viên làm việc trên tàu biển Việt Nam. Và Quyết định 66/QĐ-BGTVT về tiêu chuẩn chuyên môn chứng chỉ chuyên môn của thuyền viên và định biên an toàn tối thiểu của tàu biển Việt Nam sao cho thuyền trưởng, sỹ quan vận hành máy, sỹ quan quản lý có thời gian bảo đảm đủ kinh nghiệm để vận hành con tàu.
Thực hiện tốt được những yêu cầu đó chắc chắn sẽ giảm thiểu số vụ tai nạn như trên để những chuyến hành hải của những con tàu Việt sẽ là những chuyến hải hành an toàn.
Theo Tạp chí Hàng hải