Hiện nay, kinh tế biển đã và đang phát triển mạnh mẽ đặc biệt là các ngành nuôi trồng và khai thác thuỷ sản. Đây là một ngành kinh tế thu hút một lực lượng lao động rất lớn, phương tiện làm việc cũng như thông tin liên lạc còn thô sơ, hơn nữa môi trường biển là một môi trường làm việc luôn có nguy hiểm rình rập nhất là khi thời tiết khắc nghiệt, nó gây nguy hiểm đến tính mạng cho rất nhiều người lao động trên biển.
Nước ta có khoảng trên 3000 km bờ biển, với một vùng lãnh hải vô cùng rộng lớn. Đây là một điều kiện hết sức thuận lợi để chúng ta phát triển nền kinh tế biển.
Triển khai Nghị quyết Hội nghị lần thứ IV, BCH TW Đảng khoá X về chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, các tỉnh, thành phố trên toàn quốc đã khẩn trương triển khai Chương trình hành động về chiến lược biển Việt Nam theo hướng rà soát lại cả thế mạnh, thế yếu, cả khó khăn, thách thức để đề ra hướng phát triển toàn diện kinh tế biển đảo đến năm 2020.
Hiện nay, kinh tế biển đã và đang phát triển mạnh mẽ đặc biệt là các ngành nuôi trồng và khai thác thuỷ sản. Đây là một ngành kinh tế thu hút một lực lượng lao động rất lớn, phương tiện làm việc cũng như thông tin liên lạc còn thô sơ, hơn nữa môi trường biển là một môi trường làm việc luôn có nguy hiểm rình rập nhất là khi thời tiết khắc nghiệt, nó gây nguy hiểm đến tính mạng cho rất nhiều người lao động trên biển.
Trong những năm vừa qua tình hình thiên tai bão lụt ngày càng nhiều, với cường độ ngày càng lớn, nên những thiệt hại về người và của cũng vô cùng lớn.
Việc phát triển các mạng thông tin trên biển phải như thể nào để nó đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế như điều hành sản xuất chính xác và đạt hiệu quả cao. Hơn nữa nó sẽ trợ giúp tích cực cho công tác cứu hộ, cứu nạn và đảm bảo an toàn, an ninh trên biển.
Cho đến nay, việc cung cấp dịch vụ thông tin trên biển chủ yếu vẫn do Công ty Thông tin Điện tử Hàng hải (VISHIPEL) đảm nhiệm. Các mạng thông tin vô tuyến điện sử dụng băng tần số HF và VHF đã được xây dựng trên địa bàn các tỉnh trọng điểm trên toàn quốc, có thể phục vụ thông tin cho hầu hết các phương tiện hoạt động trên biển. Các tỉnh mà đài thông tin duyên hải đã đặt thiết bị thu phát sóng vô tuyến điện như: Hải Phòng; Quảng Ninh; Bà Rịa Vũng Tàu; TP. Hồ Chí Minh; Đà Nẵng; Cần Thơ; Huế; Bình Thuận; Ninh Thuận; Bạc Liêu; Cà Mau; Kiên Giang; Quảng Ngãi; Quảng Trị; Hà Tĩnh; Thanh Hoá; Nghệ An; Phú Yên. Tuy nhiên, hiện nay Đài thông tin duyên hải Hải Phòng; Bà Rịa Vũng Tàu và TP. Hồ Chí Minh đã trang bị thiết bị khá đầy đủ theo từng băng tần số, vùng phục vụ và có khả năng cung cấp thông tin cho hầu hết các phương tiện hoạt động trên biển của Việt Nam cũng như biển quốc tế.
Nhiều loại hình dịch vụ thông tin mới được đưa vào sử dụng, phục vụ đắc lực cho người dùng nhờ việc sử dụng công nghệ thông tin qua vệ tinh như: truyền thoại, dữ liệu và các thông tin an toàn khác. Hệ thống thông tin qua vệ tinh dùng cho hàng hải hiện nay đang hoạt động rất phổ biến và hầu hết các tàu vận tải lớn đã trang bị là các hệ thống Inmarsat. Tuy nhiên, các đối tượng có thể sử dụng các dịch vụ này hầu hết chỉ là các tàu biển lớn, tàu vận tải và các công trình lớn trên biển như giàn khoan. Còn đối với một số lượng rất lớn người sử dụng - những người làm nghề khai thác các phương tiện đánh bắt thuỷ sản trên biển (phương tiện nghề cá) không có điều kiện sử dụng các dịch vụ này.
Hầu hết các phương tiện phục vụ đánh bắt và nuôi trồng thuỷ sản chỉ được trang bị thiết bị thông tin vô tuyến hết sức thô sơ, mục đích chính của họ chỉ là để liên lạc với nhau, điều hành sản xuất cục bộ, chỉ có tàu lớn trong nhóm mới có máy thông tin liên lạc tầm xa để liên lạc về với gia đình trên đất liền. Hầu hết các tàu khai thác nguồn lợi thuỷ sản không trang bị các thiết bị vô tuyến an toàn như phao cứu sinh EPIRB, hay thiết bị phát đáp SART; một phần do người dân không đủ kinh phí để trang bị những thiết bị hiện đại như các đài tàu biển lớn, một phần do họ chưa ý thức đươc tầm quan trọng của các hệ thống thông tin đối với công tác bảo vệ an toàn cho chính họ.
Theo đánh giá của các nhà chuyên môn về khí hậu, do những biến đổi về môi trường nên khí hậu trái đất ngày càng trở nên khắc nghiệt, mưa bão nhiều với diễn biến phức tạp và sức tàn phá ngày càng lớn. Chính vì vậy, việc giữ thông tin liên lạc thường xuyên với các phương tiện hoạt động trên biển đặc biệt là các phương tiện nghề cá là hết sức cần thiết, đặc biệt là việc đảm bảo thông tin liên lạc khi có thiên tai, bão lụt.
Do những vấn đề trên mà đã ra đời:
- Chỉ thị số 22/2006/CT-TTg ngày 30/06/2006, Thủ tướng Chính phủ trong đó quy định các tàu khai thác nguồn lợi thuỷ sản trên 90 sức ngựa (90CV) trở lên, phải lắp máy thông tin liên lạc tầm xa và phải liên lạc 2 chiều với đất liền. Quán triệt tư tưởng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Lãnh đạo Bộ BCVT (nay là Bộ TTTT) đã chỉ đạo Cục Tần số Vô tuyến điện tiến hành cái cách công tác cấp phép cho các phương tiện nghề cá sao cho phù hợp và thuận lợi nhất cho ngư dân để đảm bảo mọi người dân khai thác trên biển đều nắm được các nguyên tắc về sử dụng thông tin vô tuyến điện phục vụ mục đích an toàn cứu nạn và được kịp thời phổ biến các thông tin về thời tiết…
- Chỉ thị 05/2007/CT-BBCVT ngày 16/04/2007, Bộ trưởng Bộ BCVT về việc tăng cường quản lý thiết bị phát sóng VTĐ trên phương tiện nghề cá.
Thực hiện chỉ đạo của Lãnh đạo Bộ Bưu chính Viễn thông (nay là Bộ TTTT) về việc đảm bảo thông tin liên lạc, tại chỗ, ngay lập tức giữa đất liền với các phương tiện nghề cá là đảm bảo an toàn tính mạng cho ngư dân, Cục Tần số vô tuyến điện đã quy hoạch riêng đoạn băng tần 7900kHz đến 8000kHz dành cho thông tin liên lạc của các phương tiện nghề cá và cải cách thủ tục cấp phép sao cho đơn giản, thuận tiện để ngư dân dễ dàng có giấy phép sử dụng hợp pháp, cũng như xây dựng một quy chế thông tin liên lạc dễ hiểu, đơn giản phù hợp với trình độ của ngư dân. Việc làm này, tạo điều kiện cho các phương tiện nghề cá liên lạc với nhau trên băng tần riêng, và đưa ra quy định phù hợp với thực tế về điều kiện kinh tế và trình độ của ngư dân, tránh cho ngư dân phải tuân theo các quy định về thông tin liên lạc khá phức tạp của các phương tiện khác trên biển (tàu vận tải, các công trình biển).
Cũng trong thời gian vừa qua, rất nhiều Sở Thuỷ sản, Chi cục bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản cũng đã xây dựng các đài vô tuyến điện đặt trên bờ để liên lạc với ngư dân nhằm mục đích phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn. Tuy nhiên, việc xây dựng các đài này đem lại hiệu quả chưa cao cho công tác phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn do con người cũng như thiết bị hết sức hạn chế, lại xây dựng một cách tự phát nên các địa phương không phối hợp được với nhau để công tác cứu hộ, cứu nạn đạt hiệu quả cao.
Công ty Thông tin Điện tử Hàng hải cũng đã có những thay đổi nhằm phục vụ các đối tượng này như hoạt động trên băng tần dành cho các phương tiện khai thác thuỷ sản để phục vụ ngư dân. Họ đã khai thác trên các kênh tần số dành riêng cho phương tiện nghề cá để phục vụ những người khai thác thuỷ sản trên biển và phát tín hiệu thông báo thời tiết trên một kênh tần số để phục vụ việc thông báo thời tiết cho ngư dân.
Một lực lượng đóng góp rất lớn vào việc trợ giúp tìm kiếm cứu nạn trong thời gian vừa qua đó là Bộ đội Biên phòng. Họ có phương tiện thông tin liên lạc khá tốt và đặc biệt có thể triển khai trên phạm vi toàn quốc do các đồn biên phòng có ở các cảng biển dù lớn hay nhỏ trên toàn quốc. Họ cũng là người quản lý sự ra khơi của ngư dân, tiếp xúc hàng ngày với ngư dân nên được ngư dân rất tin tưởng; khi có sự cố ngư dân sẽ thông báo vị trí của mình cho Bộ đội Biên phòng và nhờ lực lượng này giúp đỡ.
Tuy có rất nhiều hệ thống thông tin đã và đang được xây dựng của các ngành, tuy nhiên mỗi khi có bão lũ xảy ra, việc thông tin kêu gọi tàu thuyền vào bờ chưa đạt hiệu quả cao. Cần phải xây dựng một mạng thông tin như thể nào để đảm bảo liên lạc luôn luôn thông suốt. Để làm được như vậy cần khắc phuc một số tồn tại:
- Do điều kiện kinh tế khó khăn nên ngư dân không thể trang bị các thiết bị tốt để liên lạc.
- Do tình trạng ngư dân giữ bí mật ngư trường để tránh tranh chấp vùng đánh bắt và tần dụng thời điểm trước bão để đánh bắt vì lúc này lượng thuỷ sản nhiều hơn. Vì vậy, rất khó để thực hiện thông tin và liên lạc với ngư dân.
Hiện nay các dịch vụ thông tin trên biển đã phát triển khá hoàn thiện tuy nhiên giá cả còn cao so với đại bộ phận ngư dân nghèo. Trong khi đó việc đảm bảo an toàn cho người sử dụng hoạt động trên biển góp phần quan trọng vào sự phát triển vững mạnh của nền kinh tế biển vì vậy cần phải xây dựng một mạng thông tin hoàn thiện với giá dịch vụ thấp và đặc biệt phải tuyên truyền cho ngư dân về các hình thức thông tin an toàn trên biển, làm sao để họ hiểu được cần phải giữ liên lạc với đất liền, với cơ quan quản lý để đảm bảo an toàn cho chính bản thân họ. Để làm được như vậy:
- Nhà nước cần có giải pháp hỗ trợ sản xuất thiết bị thông tin vô tuyến và trang bị cho ngư dân với giá rẻ; hoặc các công ty viễn thông cung cấp dịch vụ cần xem xét tạo điều kiện hỗ trợ kinh phí hoặc trang bị miễn phí máy thông tin liên lạc cho ngư dân, như các mạng di động đã làm trong thời gian qua
- Tăng cường tuyên truyền cho Ngư dân hiểu về sự nguy hiểm của việc không giữ thông tin liên lạc thường xuyên với đất liền, cũng như việc giữ bí mật vị trí khai thác đồng thời phải có giải pháp để bắt buộc họ giữ thông tin liên lạc thường xuyên với bờ; hàng ngày phải báo cáo tình hình di chuyển hay vị trí của tàu để trên bờ quản lý đặc biệt là trong mùa mưa bão. Khi xảy ra thiên tai bão lụt trên bờ có hướng trợ giúp và khắc phục kịp thời.
- Các công ty cung cấp dịch vụ thông tin trên biển phải làm sao để hạ giá thành dịch vụ sao cho phù hợp với kinh tế và mục đích thông tin liên lạc của ngư dân.
Theo Tạp chí BCVT